Language: PLENDEHU

Tradycja spotkań rycerskich i turniejów

Turnieje rycerskie wykształciły się w ramach ewolucji kultury rycerskiej, były formą zawodów i sprawdzania umiejętności rycerza. Polegały na prowadzeniu walki według ściśle określonych zasad, a rozgrywane były często na dworach królewskich i książęcych.

Sama nazwa turnieju pojawiła się w już w 1066 roku w jednej z kronik. Wówczas to w okolicy Angers zabito kilku rycerzy, wśród nich Gotfryda z Preuilly („torneamenta invenit" jak napisał kronikarz). Jest to pierwszy znany nam przypadek symulowanej walki rycerskiej. Jednak być może już w IX wieku podczas spotkania Karola Łysego z Ludwikiem Niemieckim, doszło do tego rodzaju „turniejowych zabaw". Z czasem stały się one zwyczajem. Od momentu powstania turnieje najszybciej zyskały popularność we Francji, Flandrii, Niderlandach i Anglii. Nieco później, w pierwszej połowie XIII wieku dotarły do Niemiec.

W Polsce propagatorami nowego zjawiska, podobnie jak innych sfer zachodniej kultury rycerskiej stali się Piastowie śląscy – pierwszy turniej zorganizował w 1243 we Lwówku Śląskim Bolesław Rogatka, pierworodny syn Henryka Pobożnego. Spośród Piastów Śląskich powszechnie znany z zamiłowania do walki w szrankach był Henryk IV Probus, przedstawiony jako tryumfator w tzw. Kodeksie Manesse.

Istniało kilka przyczyn rosnącej popularności turniejów. Jako nadrzędne można wymienić agresję i zamiłowanie do walki. Inne przyczyny to kościelne zakazy walki w określone dni tygodnia (tzw. rozejm Boży – treuga Dei) oraz zakazy walki w pewnych miejscach (tzw. pokój Boży, pax Dei). Kościół potępił turnieje już w 1130 roku. Podczas soboru w 1279 roku uchwalono, że rycerze, którzy zginą podczas turniejowych walk, nie dostąpią komunii i pogrzebu kościelnego. Kościół z całą mocą potępiał bezsensowną śmierć „rycerzy Chrystusa" w turniejowych potyczkach. Mimo, że zakaz kościelny obowiązywał, turnieje rozkwitały i miały się coraz lepiej. Moda na nie miała kilka przyczyn. Przede wszystkim, walki turniejowe były treningiem dla rycerzy i przygotowywały ich do prawdziwej walki. Turniej był też swoistym „wentylem bezpieczeństwa" dla ambitnych, żądnych władzy i zwycięstw rycerzy. Symulowane walki dawały rycerstwu zajęcie, kanalizowały ich energię i agresję. Lepiej było dla księcia czy króla organizować turnieje rycerskie, niż prowadzić kosztowne i ryzykowne wojny.

Istniało kilka rodzajów turniejów rycerskich. Pierwszym z nich było tzw. mêlée (bohurt). Brały w nim udział dwie drużyny, obszar ich działań stanowiły łąki, lasy, drogi, a nawet miasta. Od realnej wojny to widowisko odróżniało się tym, że starano się nie zabijać przeciwników. Głównym celem zmagających się rycerzy było pojmanie dla okupu jak największej liczby przeciwników. Obie drużyny miały „strefy ewakuacji", inaczej nazywane „bezpiecznymi polami", w których mogli się schronić ranni. W pierwszych turniejach rycerskich tego typu brało udział nawet do 300 walczących po jednej stronie.

Innym rodzajem turniejów był estor (tjost), polegający na walce dwóch konnych przy użyciu kopii, a po ich skruszeniu - na broń ręczną. Te pierwsze turnieje rycerskie obywały się bez publiczności i nie miały barwnej jarmarcznej oprawy, z czasem ulegały "ucywilizowaniu" i stawały się coraz bardziej skonwencjonalizowane. W XIII i XIV wieku turnieje stopniowo przekształcały się w kosztowne i szczegółowo planowane widowisko. Rosła liczba kostiumów i fantastycznych scenografii - niekiedy rycerze występowali w przebraniach Króla Artura i jego towarzyszy. Na widowni zaczęły pojawiać się damy, o których względy potykali się wojownicy. Ostrą broń zastępowały miecze bezpieczne, np. z wielorybiego fiszbinu. Wprowadzono też szranki czyli płotek oddzielający przeciwników. Dzięki turniejom rycerskim rosła też rola heroldów.

Dopiero na przełomie XIV i XV wieku, zatem u schyłku średniowiecza, pojawiły się turniejowe walki na kopie i konno. Wówczas naprzeciw siebie stawali dwaj rycerze. Taki obraz turnieju rycerskiego funkcjonuje dziś najczęściej w powszechnej wyobraźni.




Powrót do góry

O projekcie

Do lipca 2012 roku Muzeum Okręgowe w Tarnowie organizować będzie wydarzenia w ramach projektu „Jesień średniowiecza - wiosna renesansu - cykl wydarzeń kulturalno-naukowych". Jego realizacja możliwa...
czytaj dalej

Interaktywna mapa dojazdu

Zobacz >

Galerie
zdjęciowe

Zapraszamy do działu multimedia

Filmy

Strona zbiera informacje o ciasteczkach (cookies) na potrzeby analizy odwiedzalności serwisu. Korzystając z serwisu zgadzasz się na to. Obsługę ciasteczek możesz wyłączyć w opcjach swojej przeglądarki.